To the Lost Works / Para sa mga Nawarang Obra
January 7, 2009
To the Lost Works
The lost work is a child that has died. He hasn’t seen the world; no one has seen the world of the lost work.
Either caught in a mishap of improper keeping or by intention, it vanished in an instant, it is needless to mention how it was sought, how it was missed.
Where are they headed? Even the mind-womb which created it, conceived it, birthed it, and moulded it, cannot track it even in feeling and in memory.
The words sown from nothingness were returned to nothingness. Isn’t this a cause for celebration? However, we will never again be able to relish the bliss of being with it. The solace it gives us, goes away too when they are gone. With the disappearance of the affirmation of our being here, it feels we have never been.
Is there someone reading the lost work in the other side of our experienced reality? What will declare that the lost was our handiwork? What will say that I have held a pen and wrote the piece? How can we discuss the idea that the work now floats in the void?
The work that was made and lost is now in where all that was never found are. The keeper of all that was lost. Like courage or youth. Nothing can tell that these were once ours. Not even remembrance. Like our life which slowly wastes away. Until we can never remember if even our body was really here.
* * *
PARA SA MGA NAWARANG OBRA
Arog kan aking nagadan an nawarang obra. Dai pa nahiling kan kinaban; an kinaban kan nawarang obra dai pa nahiling .
Nadiskwido sa salang pagsaray o tuyong bigla na sanang napara, dai na kaipuhan osipon kun pano hinanap, pano hinidaw.
Pasain na an mga ini? Dawa an matris-isip na nagmukna, nagbados, buda naghulpot, naghaman, dai na masusog dawa sa pagmati buda pagrumdom.
An mga taramon na tinukdol sa kawaran nai-uli sa kawaran. Bakong garo magayon na okasyon? Iyo sana an, dai ta na masasapar gilayon an ogma pagkairiba ini. An pigtatao kaini satuyang kamugtakan, pagdai na sinda garo nawawara naman. Apirmasyon kan pagigi tang yaon—pagnapara na, garo dai man kita nagin.
May nagbabasa daw kan nawawarang obra sa balyo kan nasasapar na reyalidad? Ano an mataram na hale sa kamot ko an obrang wara na? Ano an mataram na igwa akong kamot na nagtubong ki panurat para hamanon su obra? Pano matutukar an ideya na an obra yaon na pataw-pataw sa kawaran?
An obrang nahaman, nawara, yaon na sa lugar kun sain an gabos na dai na nakua yaon. An sarayan kan mga bagay na nawara. Arog kan isog o kaakian. Wara nang mataram na nagin satuya an mga ini. Dawa pagrumdom. Arog kan buhay tang diit-diit naaatas. Sagkod sa dai na marumduman kun an lawas tang ini yaon talaga digdi.
Justice
January 1, 2009
For a few days now, that word has been constantly in my mouth. Justice. There has to be justice in the end. I was drinking with my old friend B. one night when I mouthed it. I had my first flat tire ever in the middle of nowhere; he was already drunk from waiting at a bar where he was supposed to have his first solo performance, because the supposed organizer had his first flat tire ever in the middle of nowhere.
It was a Saturday night in a lonely town where if you have nothing much to do, like having sex with your girlfriend or writing an obra maestra or something, it’s better to drink. So we did. The philosophizings started early. I wasn’t having a buzz yet when that word came out of my mouth: Justice. There has to be justice in the end. We were staring at some big sub-urban houses from a far, partly hidden by the inability of the lampposts to shed light on everything. Our drunken words were just abbreviations of what we had gone through. He even counted the years we had been friends. He told me 1994; I told him it was the summer we first learned wordstar. Blah, blah, blah. I can’t remember where the word justice arrived, but I can see now that it was a highlight. A roman numeral in an outline. My words were roughly like: for all we have suffered there must be a reward or something, even not here. I don’t know if I had mentioned Van Gogh as an analogy. I might have, as I usually do. What I am sure is it was about suffering. B. asked me if he could kiss me in the lips, and it rained, so we had to go inside, and I laughed so hard I thought I’d die. That was a good one I told him. Inter cut to other tangible scenes: B. vividly (by my request) told me his first experience with a girl. Blah, blah, blah we both had a hard on. I congratulated him, but because he was way over 20 the time he was devirginized I consoled him: mine was with a hoar, sob (no offense to our brothers and sisters in the pleasure industry).
A few days later, we got to talk again. Red dusk at the side of Karangahan Boulevard, we were sitting on a barandilla, and the word came out again. I learned from him that his present occupation was with what Beauty is. I told him mine was Justice. He was slowly puffing at his cigarette, I was waving his smoke away. Many years ago, when we were young I was the smoker and he was the waver. I’m afraid of dying of stroke or a heart attack so I quit my most beloved pastime. I’m afraid of many things. Many things I can’t do because I’m afraid. Like smoking a joint might cause me a nervous breakdown. All these sufferings and the others I have already endured. Abstinence from the things I love, e.g. fatty food and getting lost. Justice. There has to be a reward in the end. Like when I have stood for hours in the sunken garden every Sunday till my vision turned white, in a charoled pair of boots and a stupid mass-produced cap, and my face a catch pan for our sergeant’s spit I knew I was doing it for the love of my parents, for graduation and a piece of parchment. I just hope this is something like this. I hope each remarkable hurt whether it be a pinch or a genuine shattering of heart is being audited and someday be reimbursed or something. When my turn in the band practice came, I went in, and B. just puffed on. He was in no hurry to spend his time alone.
April 21, 2008. Cross-blogged from http://www.lakadbulan.multiply.com
An Dalan Kan Sinayumahan/The Way of the Rejected
November 8, 2008
An Dalan kan Sinayumahan
Hunaon ta an hurop-hurop kan sinayumahan, mantang pigdadara kaini an sadiri sa ulian.
Hihidalion niya an paghali sa pinangyarihan, kun hain an saiya nagpahali; muya niyang masampot tulos an sarong sirungan.
Mala sa gubot na dai niya masabutan sa laog, muya niyang masampot tulos an madali masabot.
An hurop-hurop kan sinayumahan, hunaon ta, mantang sa madiklom na agihan pigmamati niya an dalan. Sa saiyang timak saralak an gapo buda awot, pero anas panas an saiyang namit, an saiyang tanda, puros tunok.
Sa pandong kan mga patente kan banggi an brilyanteng nabibilog sa saiyang mata pigrarayo niya an silyab.
Pigtatais an saiyang lambang lakad kan tarom kan tipak na mga batiris. Pigsususog niya sa batak sa paril an pasa sa saiyang laog.
Dawa anong dali-dali, halaba ining banggi arog kan pagtagbo kan dai na makakaagi. Dai tulos matatapos an muya nang matapos, dulo na maduso an haldat na pigtitios.
An muyang lingawan lalo an linaw sa piyong, sa diklom dulo an libong, dulo an pagtalibong sa puon.
****
The Way of the Rejected
Let us approximate the thoughts of the rejected, as he carries himself home.
Quickly, he will leave the place where it happened, the place where the one who left is in; he wants to arrive at a shelter immediately.
Because inside is a tangle he cannot undo, he likes to quickly reach something easy to know.
Let us approximate the thoughts of the rejected, while in the dark path he feels for the way. In his every step stones and grass combine, but all he can taste is sharpness, all he remembers are thorns.
Under the canopy of night lights, he veils the brilliance of the gem that is forming in his eyes.
His every step is grounded by the blade of broken pebbles; he traces in the concrete cracks the shards within him.
No matter how he hastens, the night is long like meeting one who will not arrive. What is brought to a stop hurriedly will not end, the sting of injuries will ache more while suffered.
The clarity of what is to be forgotten intensifies in the closing of eyes, perplexity increases in the darkness, one circles around the beginning even more.
Minabalik ako digdi na sarong tawong raot na an buot. Dai ko na rumdom kun ano su itsura ko kan hudyan na nagkaon digdi. Mas aki gayod, mas mataba o maniwang. Dai ko na man tanda su hudyan kong kinakan. Lechonsisi garo, o porksisi.
mantang bukas an ilaw,
arog kan gadan na piglalamayan.
Mantang buhay pa ako,
mantang an katurog ko
igwa pang gimata.
Dawa dai mo na lugod ako alingon
basta igwa sanang mata sa taning ko
mantang nagbubuntog an sakong pagkaisi
sa tubig kan pangiturugan,
sa dai pagkaaram, sa dai aram;
mantang bukas an sakong lawas
sa atake kan mga dai hiling na armas;
mantang nagdudungaw ako sa hampas
na lalakadan ko pag-abot kan oras.
Marso 24, 2008.Karangahan.
Watch over me as I sleep
while the lights are on
like the dead in a wake.
While I’m still alive,
while my sleep
still has waking.
I don’t need you to nurse me
as long as there’s someone alive at my side
while my knowing submerges
to the waters of sleep-images,
to the not knowing, to the unknown;
while my body is open
to the attacks of unseen weapons;
while I stoop down from the cliff
where I will step off when the time comes.
Coming out this July 18 @ Cafe Novoeau, Legazpi City
July 8, 2008
Soft Launch @ Cafe Novoeau, Legazpi City
July 8, 2008
DUWANG PAGSADIRI (Osipon para sa mga aki)
July 2, 2008
duwang pagsadiri
Jaime Jesus Borlagdan
Igwang duwang pagsadiri na pigbanga ki sarong kali. An saro ki Dr. Borres, na sarong kabasan, kay Atty. Bobis man an saro na kan baka pasabsaban. Tubig-salog sa kali minabulos na tanos, na nagiging duga kan daluging pagminabunga bulawan, buda lipot na sa paha kan mga baka panhaling tulos.
Sarong aldaw kan nagtitimo si Dr. Borres ki mani, nahurop-hurop niyang garo magayon bakalon su sabsaban sa balyo kan kali. Kun aradohon dangan gibuhon na kabasan, an tolong gatos niyang sakong ani, madudugangan ki walo pang gatos o siyam. Kaya inapod niya su saiyang tawohan na nagkikitkit kan saiyang kagan, na Husla an itinaong pangaran.
“Ano tabi, amo?” an pigsarabluyan kaining sabi.
Taramon ni Dr. Borres, “Maduman kita sa balyo kan kali.”
“Maiba pa ako, nata dai mo aram su dalan?”
“Sungayon mo ako ta su sapatos ko habo kong madugian!”
Sa hararom na kali sinda luminabto, mga kasili sagkod tilapyang naaagihan ninda minarulukso. An iba pasiring kay Dr. Borres sa saiyang bulsa, an iba minasulot sa ngimot na ni Husla. Sa irarom kan tubig na malinawon, mga mantok buda pisipis na an arikurong matarumon, minakutok kay Husla sa bitis na makaganon. Kaya su Huslang huslaonon kuminurukaskas su lakawon.
Naabutan ninda si Atty. Bobis na nakasangkay sa sarong baka. Nakatanaw sa harayo an mata pigsirungan kan kamot niya. Garo baga rancherong pigreparo an mahewason niyang pagsadiri. Su baka man mantang nagpapalimok-limok ki awot sa inutan, nagpapawaltak ki ati sa hudyan.
Pagkabugtak ni Husla na luway-luway si Dr. Borres tulos suuminuriyaw “Hoy Padi!”
Napalampaw sa kurahaw su rancherong atorni, sabay kan pagburuklusan kan mga siri-siri hali sa rambong kan pili. Dai man daw pigtuyo na pasiring pa su saiyang hulog sa pigtatakdagan kan ati. Bata su baka man palan patapos naman, kaya su atorni baga nangarigos pa ki ihi. Garo daing nangyaring pinasiring ni Atty. Bobis su kali, dangan sa garo salming na tubig nahiling niya su sadiri.
“Halat muna, padi ta ako masanli,” siya nagsabi, “ta atorni baga ako, garo salang maghampang ako saimong arog kaini kaati.”
Pagbalik kan atorni, nakabarongan pa ini, tulos nagsabing “Ano lamang, padi?”
“Bako man sa pagraot, adi?” su doktor nagpasakalye, Bako daw garo muroy-muyon an saimong mga ataman. Maray kaining sabsaban gibuhon na kabasan.”
Naggios-gios, su tindog kan barong pirit pigtatanos, si Atty. Borres nagsabi, “Kun igwa kang san ribong sakong pano ki piso, saimo na ining sakong sabsaban!”
Su mata kan doktor buminutlang garo duwang piso. “Garo mo naman sanang sinabing ‘Sakuya na an kalag mo’, mari na Husla, sungaya na ako!”
Dangan puminaradagpadag si Dr. Borres na garong kabayo.
Kinaagahan mantang su gisgison niyang baka pighihingutuhan, uminagi sa isip niyang garo magayon bakalon su sa ibong na kabasan. Kun su dugi kan kabasan saiyang padagaan, madudugangan an saiyang piglalawig-lawigan na mga otso siyentos pang dupa o siyam. Kaya inapod niya si Bruno su saiyang tawohan na nagpapaipli sa mabatag, nag-iinom ki rum. Naghahasay-hasay ining nagrani. Sa halawigon kaining tinaram sa atorni, “Amo?” sana an nasabutan. Taramon ni Atty. Bobis, “Pangarigos daw ta maduman kita sa balyo kan kali!”
“Maiy-ba pa ‘ko, nata– yawon shakuya han bitis moh?”
“Payongan mo ako ta habo kong umitom an unit ko!”
Sa hararom na kali sinda ruminuso, sa paragilid mga natong buda pakong gulayon, naghahalat sanang puduon. Kalamias na mabarbon kan balagon sagkod langaton sa unit ninda minatugdon, sa gatol, sa hiras, su duwa buminuag na makaskason, mala su nagpayong nainot na sa nagpapapayong.
Naabutan ninda si Dr. Borres na nakaulob sa gilid kan mga paras, pighahapiyap su mga dahon, su saiyang paroy na dalugi pigkakahuron:
Tambo na mga padaba kong dalugi
Maging paroy na kamo.
Mga paroy na dalugi,
Padaba ko kamo,
Dakol na kwarta sakuya nindo itao!
Nagsirong muna si Atty. Bobis sa harayo, huminangos na halawig sagkod guminasod, “Hoy, padi!”
Sa kigkig su doktor sa kabasan suminulmok, sa pa-iksan na dugi siya buminulasok. Garo daing nangyari, su doktor puminasiring sa kali. Sa garo salming na tubig, nahiling niya su sadiri.
“Halat muna, padi ta ako masanli.” Siya nagsabi, “Ta ako baga doktor, dai dapat ako maging arog kaini kaati.”
Pagbalik ni doktor, nagsumpit ini ki olor, bago nagsabi “Ano lamang, padi?”
“Bako man baga sa pagraot, adi?” su atorni nagpasakalye, “pero garo daw manipison an buswak kan saimong dalugi, maray kan saimong kabasan gibuhon na sabsaban!”
Pigsurusinghot su kamot su olor pigsimot, si Dr. Bores nagsabi, “Kun igwa kang sarong sakong pano ki mananribo, saimo na ining kabasan ko!”
Su payo kan abogado sa pagkiri-kiri garo nagtorolo.“Garo mo naman sana tinaram na sa pagbuhay-buhay dai akong aram! Mari na, Bruno, payongi na ako!”
Dangan si Atty. Bobis luminakaw-lakaw na garong pato.
Pag-abot sa harong, si Atty. Bobis naghagonghong, “Mahiling kan Borres na an, ta dai na siya makakatanom!”
Kinabanggihan kaito, si Atty. Bobis buda si Bruno sa kali nagkamang, may darang semento buda gapong nagdarakulaan. Su mga agihan kan tubig pasiring sa kabasan, saro-saro sinulatan, magdamlag su duwa duman nagtabang-tabang.
Kinaagahan su mga paroy nagruluyos, nag-aralang saro-saro. Kan saiyang nahiling si Dr. Borres nagruluha pati dungo (sa sukol ki duwang tabo kapano!), Pag-uli sa harong si Dr. Borres naghagonghong, “Mahiling kan Bobis na an ta dai na siyang lalawigon!” Kan banging ito si Dr. Borres buda si Husla sa kali nagduman, dangan sa tubig inula su gabos na hudong sa kinaban. Magdamlag su duwa duman, sa pagpatagdo nagpasurusubli, nagpatabang-tabang.
Kan su hudyan na bote kan hudong saro na sanang laogan, tuminoron-toron si Dr. Borres sa kaogmahan, parayo sa kaling saindang inulaan. Sa harayo, sa ibong na sabsaban, garo dalugdog an tanog kan bakang saro-sarong nagturumbahan. Bago maghali si Husla garo naumayan na nagtaram:
“Doktor, bako daw ining ginibo ta sarong kasalan? Kasalan sa dagang kan satong kabuhayan pigkukuahan?”
Kuminiling su doktor na nagsumpit ki olor, “Kasuarin ka pa, noy, nakaukod magtaram ki arog kaan? Sa daga saro ka man sanang parakamkam!”
\
Igwang duwang pagsadiri na pigbuhang ki sarong kali. An saro ki Dr. Borres, na sarong kabasan, kay Atty. Bobis man an saro na kan baka pasabsaban. Rimuranon na hudong an duman minaagi. Tubig na pigsasalming bako na an itsura kan nakadungaw, kundi an itom na nakatanom sa irarom kan duman naghihiling. Hilinga, su dating sabsaban ngonian kan basura tambakan, dangan su dati man na kabasan ngonian saro nang kadlagan.
Tag-init na Banggi / Tag-init na gabi
June 30, 2008
Igwang bubon na sa lipot buda diklom kan banggi napapadago. An sakit sa tanog kaini an minapatakdag sa mga maragsip na dahon pasiring sa daga sa tag-init na banggi.
Pig-aagda kan bubon an mga bituon sa langit na trangkilo, pasiring sa daghan niyang tubig na daing hiro-hiro.
Sa tag-init na banggi, hali sa saiyang rarom nagkanta an bubon ki mamunduon, katono an pagdaguso buda pagsibog kan hukol sa mga kuwebang gapo: daing nakakahiling; daing nakakamangno; solamenteng an Kagurangnan sana na kagibo kan bituon, kan hukol buda kamunduan.
Kan nadangog ini kan mga bituon, nangirabo sinda sa rarom buda gayon kan kamunduan kan bubon. Tuminakig su silyab kan saindang mga lawas.
Saro siyang bubon na daing pagbulos, daing paghewas. Anas siya pagtao, na dulo saiyang minapararom, minalubong.
An mga bituon na daing ibang aram kundi maghemate ki pag-omaw buda haralangkaw na lugar, nag-aratakatak mantang nagpapatahob sa dampog.
May saro sana sainda an totoong nakadangog. Pinasilyab kaini an sadiri sa diklom kan kahewasan sagkod sa mariraw sa marumirom na tubig kan bubon an saiyang naglalaad na lawas.
Sa kaawagan na winagas kan diklom buminigla an madalion na silyab kan makintab na sim, an sulog kan salog na sa hidaling liwanag garo kiskis ki halas, an mga mata kan isog sa sildang kan bulan, dungan sa sarong hidaling pagliwanag kan bituon. Sarong hudyan na pagbiyo kan pirang ribong taon kaining paglaad sa saro sanang hidaling kimlat. Sa sibot na panahon nahapros kan hudyan na liwanag su tubig na itom.
Kun tururugon na kita kan bangging ini, na dai ta na nahiling su pagpara kan bituon sa ikog kan hidali kaining laad, buda kun dai ta na makukuang magngalas kun nata garo kulang ki sarong bituon an banggi—dai ta nanggad kuta palapwason na dai maghapot kun nata an bubon na panuon pa sana kasuogma, ngonian anas na sana daga?
Salin:
Tag-init na Gabi
Mayroong isang balon na sa lamig at dilim ng gabi, napapa-ungol. Ang kirot sa tunog nito ang nagpapalaglag sa malulutong na dahon patungo sa lupa sa tag-init na gabi.
Inaakay ng balon ang mga bituin sa langit na payapa, papunta sa dibdib niyang tubig na walang galaw.
Sa tag-init na gabi, mula sa kanyang lalim kumanta ang balon ng napakalungkot, katono ang pagsugod at pag-atras ng alon sa mga batong yungib: walang nakakakita; walang nakakapansin; tanging ang Panginoon lamang na lumalang sa bituin, ng alon at kalungkutan.
Nang marinig ito ng mga bituin, nangilabot sila sa lalim at ganda ng dalamhati ng balon. Nanginig ang kilyab ng kanilang mga katawan.
Isa siyang balon na walang pagdaloy, walang paglawak. Panay siya pagbigay, na lalo sa kanyang nagpapalalim at bumabaon.
Ang mga bituin na walang ibang alam kundi ang makinig sa papuri at matatayog na lugar, humagikhik habang nagpapakumot sa ulap.
May isa lang sa kanilang totoong nakarinig. Pinakilyab nito ang sarili sa dilim ng kalawakan hanggang sa maaninag sa malilim na tubig ng balon ang kanyang umiilaw na katawan.
Sa kadawagan na ikinalat ng dilim bumulaga ang mabilis na kilyab ng makintab na sim, ang daloy ng ilog na sa dali-daling liwanag tila kaliskis ng ahas, ang mga mata ng bangis sa sinag ng buwan, sumabay sa isang biglang pagliwanag ng bituin. Isang huling pagbuklod ng ilang libong taon nitong pagtanglaw sa isa lang na mabilis na kutitap. Sa mabilis na panahon nahaplos ng huling liwanag ang tubig na itim.
Kung tulog na tayo ng gabing ito, na hindi natin nakita yung paglaho ng bituin sa buntot ng madali nitong pagliwanag, at kung hindi na natin makukuhang magtaka kung bakit parang kulang ng isang bituin ang gabi–huwag sana nating palampasin na hindi magtanong kung bakit ang balon na punong-puno pa lang nung isang araw, ngayo’y lupa nang lahat?
Paintings: Vincent Van Gogh (I’m sorry for using such familiar images, I believe nothing expresses this work better than Van Gogh’s most famous work.)
