Udto sa Sirong (kan Tabaco Supermarket)

Ipagayon an hapon

kan mga nagsasaraod na daragang

mga taga-ibong,

sa saindang gubing

na kun bakong sobrang pula

sobrang lungsi,

kun bakong sobrang laba,

dai pang laba.

Mahamot talaga

an bagong hakbot

sa RTW, parong plastik

buda alkampor, lalo na kun perla pa

an pinanghugas sa unit.

Sinda ang piguurulukan

kan mga taga-sentrong tambay

pirmi daa panong garo ma-simba,

ma-bayle, ma-diskarte.

Sa harayo, yurpyop na an mata

kan para-prutas sa kauubak ki aranghita,

pigsasabudsabudan siya kan saiyang aking

nurunuun na an sipon sa kangangawngaw

sa duso kan nagdudumig na rungas

sa kakadalagan sa rampa paitaas.

Padugo

May kadsadiri kan daga

kaya ta ini piggigibo.

Minapaisi nin dugo

sa mga nasa anino.

Kada harige dapat ipaaram

an pagkalot.

Pati paghawan kan awot

dapat dai magbuot.

Baka istaran nin takig

an harong na itutugdok.

Baka an tukod dai tumirindog

pag may nasikyudan

na buklod.

Dai man ninda pighagad

pero kaipuhan tang itao,

may kadsadiri kan daga,

kaya ta ini piggigibo.

[Anong behikulo an linunadan...]

Anong behikulo an linunadan

kan gayon mo Tabaco?

Pasain itong banwa maduman?

Kun sa mga bituon pasiring

madali lang susugon

pero kun sa diklom

dai ko aram an agihan.

Puwede ko sindang hipaan

sa bulod kan Sabloyon

bago sinda makaabot sa Ligao.

Ano daw kun sa San Carlos

maghalat na ako,

nganing dai ninda mabalda an Malinao.

Maagi daw sindang San Lorenzo

nganing makaabot sa Legaspi,

o masakayan sa Pier

pa Catanduanes?

Bago ninda an magibo

aagihan muna ninda ako

sa Rapu-rapu!

Kun mabukod ko man

an ruweda kan panahon,

buda matapring sa naghabas

an saimong gayon,

sain taka hahanapon

digdi sa nagtirindugan na paril,

sa daing hungok na tinampo,

nganing iuli sa imo

an lalawgon mong midbid ko.

Pag inapod ko an saimong ngaran,

masimbag daw ika?

Ika na nganing mariparong igwa

madaling nagsanli kan saimong itsura?

Dai magkulog an buot

kun ika binarayaan

kan mahahamot na aninipot,

ta an bangui mo mailaw

pero nakahipa sa mga dalan

an mga tarom, an diklom.

Sisay Palan sa 2004?

Sisay daw magana

sa eleksiyon ta?

Aw, pirmi nang magana

su may kwarta.

Pano man kun su magana

bako man dapat?

Aw, di magpasan na naman

sana kita kaini ki magabat.

Ano daw kun ako na sana

an kumandidato?

Hare na noy ta baka hunaon pa

na raot an payo mo.

Pano man kun ako na ngani

itong pighalat nindo?

Kaya mong lumadop sa dugi,

pagbutwa sabihon na dai kang ati?

Ang Lalawigan ng Niyebe

1

Katahimikan ang isinuot ng wagas.

Tabas ng matitikas na hardin ang anyo

ng kapatagan. Mga kalansay ng luntian

ang nakadipa, ang patpat na sanga

ng walang katas na mga kahoy.

Isang mabangis na katawan ang simoy

ang gutom nitong sumagupa

ay hindi maubos. Maghahanap

ng sasalungat, magnanasa

ng magagapi.

Lumalagablab ang sidhi ng lamig

sa antuking paggapang ng kawalan

ng malay. Ang mga pangil

ng bato ay may muhing iniimbak

sa puting pagtahan

ng sulak at bukadkad.

Naririto tayo ngayon

sa pastulan ng pait

dito, ang sakit ng pagputla

ay ibinibinhi sa ating kulay

upang turuan ang laman

na maglaho.

Kung tutuusi’y marami tayong mga katawan

na naririto sa lawak na wari’y walang laman

ngunit tanging bigat ng ating pinapasan

ang naglalagda ng bakas sa malambot

na yelo.

2

Mas matanda pa sa salita ang lupa

at naibigkas muna ang katotohanan

sa pag-uwi sa alikabok bago naisilang

ang pagpangalan sa mga nilalang.

Kakambal ng bawat pag-uha ng simula

ang huling pagtahan sa dulo ng kurdon

ng hininga. Darating ang araw ng pagtikom

ng bukal

na gumagawa sa tubig, huhupa ang sikad

ng alon ng kuna. Hindi ito pagbura

kundi pag-usad ng oras. Hindi ito pagtigil

ng pag-usad, kundi pagpatuloy ng bilang,

ang pagpanatili sa daliring ituro

sa dulo ng huli. Ang pagdaloy ay ito.

Marahil hindi guni-guni ang ginaw

na nagpapalingon sa atin sa likuran

at totoong may talampakan ang yabag

ng bumubuntot na hilakbot.

Di ba’t tanging kalooban natin

ang kumukupas, hindi ang alindog

ng mga bulaklak.

Sa huli, ang labi ng alaala

ang maglalakad sa mundo

upang maghasik ng kalungkutan.

Disyembre 2001.Tayhi.

Sunog

Natapos na ang pagtupok.

At ang mga liblib at kubli

ng mga puno ay isa-isang

nailantad ng haplos ng apoy.

Kinunsumo sa lagablab

ng isang higanteng iglap.

Umawit ang apoy

sa mga sandaling

ang misteryo ng maraming siglo

ay napalaya sa anyo

ng mabagsik na lawin

ng alamat at kahel

na mga anghel, mula sa kulungan

nilang mga troso at balakbak.

Sumayaw itong nagising

na mga ispirito ng pananabik

sa mga oras na nginangasab

ng init ang matitigas

nilang katawan.

Habang natutong lumaya

mula sa mga kahoy

at luntian ang likas

na katotohanan ng pagparaya

ng kanilang katawan sa apoy

lalo ang paglago ng uhaw

ng sunog sa pagsimsim

sa matamis na sustansiya

ng kanyang pagsulak.

Hanggang sa natagpuan nito

ang pagpanaw ng sarili sa dulo

ng huling sanga, at duon

naglaho sa isang malamig

na pagtahan, kasama ang lahat

ng kumplikadong kagubatan

ng sapin-saping paghahabi

ng mga paglilim sa lihim

at paglihim sa bagsik ng lilim.

Sa umpisa hindi na matunton

sa lapot ng pagkubli ng mga dahon

at ugat kung ang lihim mismo

ang naglalang sa lilim

o nang dahil sa lilim naisilang

na lang ang pangangailangan

sa isang lihim.

Ngunit ang lumantad

sa ilalim ng pagkubli

pagkatapos ang sunog

ay ang payak na katotohanan

ng lupa. Ito, wala nang iba.

Pagkatapos ng kasal ng paglantad

at lihim, pagkatapos ng pagsuyo

at pagparaya. Hinawan lamang

ng apoy ang tanging magandang

dahilan na nagkukubli

sa higanteng kapatagan

ng katotohanan.

Marso 5 2002.Tayhi.

Ang Balana

Ang bakurang walang pait

ay ngiti ng isang istatwa.

Isang gintong bituin

na tanging ginto at hugis

lamang. May mga mas ninais

na ipinta ang kalawakan

at ingatan sa isang kahon

magpakailan man, sa halip

na magpalikom sa katawan

ng lahat at dumaloy

sa pulso ng walang hanggan.

Isa marahil itong takot

na ilublob ang paa sa ilog

na may agos ng mga ligaw

na sibat. Sapagkat mahirap

tumayo ng tuwid sa bilog

ng uuga-ugang tubig.

Mas may matematika

sa pampang ng magagaspang

na bato. Walang disgrasya

kung didistansiya sa walang

katiyakan. Mas matalino,

sila ang taga-iling

sa tadhana ng mga humuhulagpos

sa rahas ng daloy. Walang lohika

sa kanila ang aksidente

kung may pag-iingat.

Habang nakamasid sa ilang lumulutang

nang mga katawan sa tubig, may ngiti

sa tuyo nilang mga mukha

sa pagbasa sa babalang ipinaskil

upang ipaalala ang dahilan

ng di nila paglusong,

mamamatay silang matanda,

mas matagal kahit kanino,

nagpapakalunod sa umay

ng pagsipsip sa gata

ng matatamis na bulaklak.

Marso 2 2002.Tayhi.

Mga Tala ng Masalimuot na Pagbabagtas

May gitna ang lahat ng pagalakbay.

Halimbawa kung lilipat mula sa isang lungsod

patungo sa isa, sasapit ang malumbay na kabundukan,

uulit-ulitin ang iisang hitsura ng mga kagubatan.

Mayroong lamig ang gitna ng pag-usad. Isang lawak

na pastulan ng walang tinag. Isang pandayan ng hubog

ng patag at walang imik. Ito ang pagsapit ng bangka

sa gitna ng dagat, sa kuna ng heyograpiyang walang kurba.

Piitan ng paglapat ng dalawang bakal na palad:

ng kalawakan at karagatan. Maselang tulay ang pagitan

na magdudugtong sa linisan at daratnan, isang pagbabalanse

sa makitid na alambre ng pagbabakasakali. Walang ibang materyal

ang katedral ng kahihinatnan maliban sa nanghuhulang mga baraha.

Tanging ang malinaw ay ang paglutang sa mapait

na sanaw ng paghilom ng mga punit na talulot

at labi ng yumaong dahon. Walang kasiguruhan

kung itutulak pa ng oras ang pagtila

ng paglagas. O tuluyan nang lamunin

ng buhangin ang lahat ng bakas ng nabubuhay.

Walang nakakaalam kung sa hantungan nitong nalugmok

na mga katawa ‘y may hagdanan ng muling pag-alsa,

pabalik sa mabagsik na ibabaw. Marahil sa paligid,

sa mga bahaging linupig at humiyaw ng kaluskos,

inuunat na ng malalambot na mga damo

ang bagong tinik ng paghahanda.

Nobyembre 2001.Tayhi.

Ang Hapon ay Panahon ng Paghabol ng Hininga

May apoy ang hininga ng himpapawid

malalim at mainit, antukin. Kilos

ay hindi ang sayaw ng lagablab,

kundi ang marahang paglakbay ng daliri

sa nakalantad na dibdib ng sobrang minahal

habang nasa duyan ng pahinga, marahil sa ilalim

ng punong hitik sa lilim. Marahil sa malawak

na katihan ng matatamis na bulaklak.

Oras ito ng salagubang

pagkatapos lisanin ng mga paru-paro

ang balana. At ang mga dahon

ay gumagaan, at ang mga dahon

ay nagpapahila sa lupa.

Ito ang musikang ayaw nating pakinggan,

dahil inaakay nito ang ating paa sa hukay.

Ang ilog ng oras ay sinisibat ng batuhan,

nilulumpo ng hubog ng pampang at pinaparusahan

ng tinik ng buhangin. Kaya may kupad

ang nagaganap tulad ng bagal ng ulap.

Paalala itong ganito ang katahimikan

sa dulo ng lakas ng ating loob na magpatuloy.

Sapagkat itong lawak ng lantay na langit

ay isang imbakan ng mga paglaho.

At ang mga alaala ay walang katawan

tulad ng panahon na siyang nagpaslang.

Disyembre 2001.Tayhi.

Tabaco Supermarket II

Tulad ng maraming salaula niyang kapatid

mayaman siya sa karukhaan. Malagim ang ilalim

ng kanyang mga mata na himbingan ng pulang kidlat

na sa lahat ng panahon nakaunat, lagda ng suntok

kabayong mga hating-gabi at ang mga pigil ng pag-idlip

ng dugo bago ang tilaok ng tandayag na tandang

ng kalawakan. Nakakasal ang kanilang mga kuyom

sa lalamunan ng bakulaw na paggasta. Dahil

walang patawad ang pangangailangan, sa bulemya hindi

marunong tumanaw ng mga bastardo at utang

na loob ang nakangangang kaha, habang ang pitaka

ay tigang na palayan ng tanso. Ang pag-ipon

ng biyaya ay pagkuyom ng tubig. May sakit

ng pagkabutas ang mga sisidlan ng halaga.

At ang ginto ng salapi ay mantika

kung matulog sa bakal na sinapupunan,

isang balyenang bathala sa puso ng armadong langit.

Tanging ang mga anito ‘t litrato ng relihiyong ito

ang masugid na pinagdidigmaan ng mga panatikong

mananamba. Hindi nila hawak ang payak na laman

ng kanilang diyos, ngunit kailangang sambahin

upang di talikuran. Kaya ang araw-araw ay nagaganap

sa pagbalik dito, paluhod man o lulan sa pilak

na karwahe. Sa walang musikang paraiso, kumakatha

ng musika ang sigaw, sa katahimikan, gumagawa

ng hakbang ang sayaw ng pakikibuno. Lahat para

sa debosyon sa walang maliw na diyos ng Laging

Pangangailangan.

Kung titingnan sa malayo, sa mata marahil ng turista,

ang pag-abot at pagtanggap ng mga kamay ay isang

bilugang supling ng kapayapaan. Isang pinag-isang

pagtahan ng pagnasa. Eden ng balanseng libra.

Pag-ibig.

Subalit karamihan sa mga pagtangis ay may ganitong anyong tahimik.

At ang mga ito madalas ang hitik sa kamandag. Pagnagugutom

ang sikmura, kinakain nito ang pakiramdam.

Isa akong pangamba sa kampon ng mga rosas ng lupit

pinipilit paglitawin ang kayumangging kahapon

ng pagkatao mula sa maliliksing katawan.

Ngunit isa ring bahagi ng isang halimaw ng ginaw. Marahas

tumawa halos kauri ang halakhak ng mga saglit na bato

sa kalawakan, pagnag-aanyong silab sa halik ng atmospera.

Dahil bawat maskara ay may totoong mukha at ang palabas

ay natatapos sa pag-umpisa ng pagpasok sa labasan

ng teatro o sinehan, walang ibang uuwian kundi ang mundo.

Kailangan ikubli ang pagkatalo sa kaliskis ng dambuhalang

may ngising-aso. At ang pag-tubig ng mata ay sa loob

iniluluha, na kahit lunod na ‘y patuloy pa ring hihinga

hangga ‘t hindi tumitigil ang hangin sa pagdating.

Ilang ulit nang gumapang sa impiyerno itong mga nilalang

na walang ungol. May bituka pa bang ihahalang

ang sikmurang kumain sa kanyang sarili. Hindi lang

luntiang mga kagubatan ang sinapupunan ng bangis.

At hindi lang kamandag ng puno ‘t hayop ang elemento

ng kagubatan. Dito sa patag at makinis na kanlungan

ng sibilisasyon natutong maghasa ng sibat ang Roma,

pinerpekto ng Griyego ang panlilinlang, at ang maestro

ay ibinanta ng kanyang disipulo, dito

na pag itinikom mo ang iyong pangil ay kakainin ka

nang buhay ng kapwa mo mangangaso.

* * *

Ngunit nakadikit ang aking mga mata sa kulay

ng iba ‘t ibang payong ng antuking mangga, ubas at ponkan.

At ang awit sa dry goods ni Rodriguez ay alam kong sabayan.

Itinambol ko ang aking palad sa lamesa, inaala ang kalubusan

ng isang antigong awit. Sa kalsada, walang humpay ang ingay

ng nasusunog na gasolina, tinuturuan ng alahera ang kanyang bata

ng Abakada, at pangako ng luntian malayong-malayo rito.

Kung pinahintulutan ko ang pagdagsa ng umuuwing alaala,

di ko kailanman nakalimutang dito natutong maging

ang aking kaluluwa. Nagkakape ang dalawang matanda

upang patulugin ang kanilang pagpanaw. Gamit ang mahabang patpat

minememorya ng bulag sa kadiliman ang anyo ng daigdig.

Tinititigan sa meryenda ng mga kargador ang ipinaskil

kong mukha ni Bob Marley, binabasa ng isa ang koro

ng Redemption Song. Ang paglaya ay mga kalapating ayaw

dumapo sa lupa. Ang hapon ay isang busog na sawa,

sa antuking damuhan ng paulit-ulit, ulit, ulit, ulit…

Sarado na pala ang bigasan nina Caren, at hinahanap ko na siya.

Maraming lungkot, maraming pira-pirasong katawan,

ang naghahanapan ng kabuuan, naghahanapan,

ngunit ang mga mukha ay marami, na

di mo malalaman, kung sino ang hahanapin. Inalok ako

ng yosi ng nagtitinda ng tabak at labaha, pagkatapos ko siyang saluhan

sa pan de sal at malamig na mantikilya, “Huwag kang uminom

ng tubig na malamig at ang pansit sa sikmura ay magigising, mabubuhay”…tawa niya,

sa mukha ng maykapal. Masarap magreklamo sa perpektong mundo

ngunit dito sa totoo, ano pang sarap

ang wala sa ‘yo? Ang langit ay ang kulay ng libo-libong

mga batang naghahabulan magpakailan pa man. Gusto ko lang sumagip

ng ilang tubig sa patuloy na ilog bago ito humalo nang tuluyan

sa walang awang yakap ng Inang Dagat. Umuusok na ang uling

ng isaw at atay ng baboy. HIndi na mapakali ang mga dyipni

sa pagpulot sa pauwing mga estudyante ng Sto. Domingo, Tiwi, Bacacay,

San Antonio, Ligao. Nasaan ka paraisong Maynila sa mga oras na ito?

Nalalaglag na ang kadiliman mula sa kopita ng panahon.

Lumulutang ang pandama kong lobong nabitawan ng bata

patungo sa bakuran ng langit, “Isa akong isda

at kahit papaano ‘y nagi itong isang tubig”, tuloy-tuloy

sa kamay ng mga anghel.

Pebrero 28 2002.(Saod)Tabaco Supermarket-Tayhi.

Ang pagsara ng mga bangketa

P.S.

“Hindi na kayang pigilan ng langit

ang dilim. Ililigpit na nito

ang natitirang liwanag at ilalako

sa ibang panig. Bago sumapit ito

dapat naiwan mo na ang lugar na ito.

Dapat ka nang dumating sa ibang

daratnan.”

Isa munang katahimikan

ang kalsada. Isang di matiyak

na pagbangon at antok. Basta pagtigil,

saglit na pagtahan. Buntong-hininga

ng biglang pagpreno ng harabas

na kislot. Maaaring ito ang blanko

sa pagitan ng pagsalin ng segundo

patungo sa isa. Karamihan muna

sa mga nakatayo kanina ay nakahandusay

sa kurbang hulmahan ng butaka.

At maging ang hugis ng upuang ito

ay anyo ng laboy, mabagal na alaala

ng mga duyan at lumba-lumba, alaala

ng mga umaalong tubig at dilaw

na buhangin. Ito muna bago ang huling ganap

na pamumukadkad

ng galaw

na magsisimula sa isang palatandaan.

Isang tawag sa dulo ng hapon, tulad ng gripo

na nagpapakawala sa ulan

ang susulong sa nomadikong kampon

ng gumugulong na mga kariton ng lugaw

at murang kape sa puwerta papasok sa palengke.

Sa pagsara ng mga bangketa sila ang papalit

na mga tauhan (kahit bastardo) sa entabladong

guguho pagnaubusan ng laman at pagsulong.

Tulak nila ang isang tradisyon ng pagsiping

ng lamig sa daigdig sa ganitong mga sandali,

kaya sila naririto upang ipagdiwang ito,

serbisyong pangsikmura kapalit ng ilang barya

sa mga katulad nilang manlalakbay na ginutay

ng kanya-kanyang maabong daan.

Tatawagin din ang pagkalas sa mga payong

ng mga prutas upang hilahin sa mas masikip

na pasilyo, sa dungawan ng mas maraming gutom

at panlalaway, at duon muling bubuuin ang takam ng piramideng

hilaw na mangga. Hahagupitin ng pagmamadali

ng naghihingalong liwanag

ang nakalantad na likod ng mga tsuper

ng motorsiklo ‘t traysikel, trak at dyip

upang pakawalan sa kalsada ang kulog

at bilis ng kanyang napapanaw na alaala.

Ang resulta ‘y nanlilisik na pagdilat

ng ilaw.

Ano ang nasa malamparang bukid

at hindi iniinda ng naglalako ng kalabaw

ang pahamak sa pagitan ng lumalapot

na gitgitan ng mga sasakyan makasabit lamang

sa dyipning pabaliksa nayon ng mga alitaptap?

Dahil sa debosyong ang bakal

ay hindi nilalang ng dilim

sa pagtanso ng sinag sa talim

at talas ng kanyang mga tabak

at gunting, ipinuputong na

ng mananabak ang huling haplos

ng asayte at gaas sa asero

at tingga ng kanyang mga likha,

upang imbakin ang sining ng talim

sa makikisig na kahon, malayo

sa paninira ng hamog. Halos

kalahati ng panahon ng pagtinda

ay inaalay lamang sa ritwal na ito

ng pagpapanatili sa bagsik ng bakal.

Sinusungkit na ang mga ibinitin.

Pinupumpon ang mga inilatag.

Ang radyo sa dry goods ay tuluyan nang tumahan.

Ang kalampag ng mga lata. Ang lagatik

ng mga kandado sa bigkis ng kadena.

Ganito pala karami ang ikinalat

sa pamumulot ng barya.

May ligaya ba dito sa pulit-

ulit, tulad ng pagkaskas

ng pulubing gitara o paglangoy

ng maninisid sa tag-init,

o pagtalik. Kung ito ‘y gulong lamang

na walang kahihinatnan at pagod,

kailan ihihinto, at lalayo

ang sarili sa tsubibo

ng araw at kalawakan, sa isang

parke, o paglaboy sa bahay

at telebisyon, ang huminga

sa piling naman ng hangin

o maglakad at magtuklas

sa hardin sa labas ng lugar na ito,

bilang isang kulubuting kalansay.

Marso 5 2002.(Saod)Tabaco Supermarket-Tayhi.Tabaco City.

Karangahan Bulebard at ang kanyang mga Aso

Ito ang mga oras na pag-aari nila

ang daanan ko pauwi. Huli na para bumalik,

nakapanliliit namang kumatok sa nagpuntal

nang pinanggalingan. Malamang tinutunton na rin

lang naman ng ilan sa kanila ang likod ko.

At ang tinayuan ko kanina para magbakasakali

ng traysikel ay kanila nang teritoryo. Sinakop

at nilupig ang patay na mga bato, damo,

putik ng kanilang alingasaw at laway.

Balewala nang umatras, wala nang maaatrasan.

Maglalakad na akong tsibog. Lalo na

pag gabing malinaw at nakalantad ang puting

heograpiya ng karimlan, pag sa panliligaw o

pagdalaw sa yapos ng mahal maedyo naabutan

ng oras ng paghahati sa daan, kasing laki

ng buwan ang pag-ambang isusubo ko sa lalamunan.

Naaamoy na nila ang aking buto. Nanlalaway

rabis sa linamnam ng aking nginig.

Nakakahiyang amining takot ako

sa aso, pero totoo ang takot ko.

Anong mga salita ang isasagot sa tahol

nilang naninita, na ako ay dumadaan lamang

at walang balak na manakit, walang armas,

walang pangkalas ng kandado? Nais ko lang

makauwi na hindi natatakot.

Sa lumalagim nilang ungol na lengguwahe,

nakaalerto na ang sangka-asuhan

na parating na ako. Naiinip na marahil

ang ilan at sa pagkayamot na mabagot

tumatawid-tawid na sa lansangan.

Nanghahamon ng habulan sa ginabing mga sasakyan,

ginugulantang ang pauwing mga laseng. Nagbabakod

ng kaharian sa bisa ng ihe. Kaya ang kalsadang ito

ay isang lansangan ng panghe. Hinahabol

ng kagat kahit kabarong nagtatangkang lumapit.

Ganito kasugid sila manarabaho ng pagmasid.

Dahil di ba ‘t takot din ang nagpalaya

sa mga aso sa lansangan. Mistulang payapa

lang ang mga tahanan, ngunit ang katahimikan

ay sanhi ng pagramdam sa mga pangitain ng tahol

sa malupit na lansangan upang maging alarma

at mata, ilong at teynga ng praning nilang

mga panginoon. “Sana naririto si Crypton…”

ang asul kong motorsiklo para mabagtas

ang lansangang ito na walang tastas na laman.

Walang namang maton sa amin, marami lang aso.

Dahil kahit maton ay mapapagaan ang hakbang

kung magkamaling magawi rito. Tulad ko

ngayon at ang gabing nagdaan at mga sasapit

na dadaan sa maraming mababangis na teritoryo,

baon lamang ay bato at panalangin kay San Roque,

patron ng mga aso, “Senyor San Roque, talian nyo po

ang iyong mga aso.”

Nababanaag ko na silang naghahanda

ng kanilang mga tropa ‘t hukbo. Nakatutok

ang nguso sa ihip, tinatahulan ang buwan

at liwanag, sinasamba ang banal na kadiliman.

Dito sa may Bulwagan (ng Katarungan)

ang pinakamarami at may sakop

na pinakamalaki. Rinoronda mula rito

hanggang sa beerhouse ni Almonte,

hanggang sa istasyon ng himbing na mga tanod.

Mula doon hanggang sa interseksiyon ng Karanghan

at Ziga abenyu, ang may bansag na Mabagsik

na Inahin at ang kanyang mga supling, bansutin

at tingting ngunit pinakahalang ang bituka,

walang sinasanto, tamang duda, di nagtitiwala

basta may paa at kayang tumakbo. Kaya maige

nang tumigil sa gitna ng kalsada at magmakaawang

padaanin ng payat na mga katawan. Minsan

naglalakad pusa para di maistorbo ang tulog

ng magarapatang tambay, nakahilatang

parang walang kamatayan sa kalsada. Sa may Tayhi

ang maiinit ang katawan, gabi-gabing nagkakastasan.

Madalas nang mailagay sa pagsubok ang tatag ng itlog.

Madalas nang rambulin ng talunang mga barakong

ako ang binalingan. Sa huli ang sa kapitbahay namin.

Lolo na pero may gana pang iharang ang katawan

sa makitid na daan. Ngunit pagbumiyaw ka, akmang babato,

kahit walang laman ang kuyom, walang buntot itong tatakbo.

May mga kuko

na akong naririnig.

Heto na ang matalik nating mga kaibigan.

Buong takam na tumatakbo

patungo sa akin,

para madampian ako ng halik:

“Bakit ngayon ka lang ginoong Tao, kanina ka pa

namin hinihintay, pinag-aawayan. Isang tropeo.”

Pebrero 28 2oo2.Tayhi.Tabaco City.

Tagal

Walang hanggan

ng magpakailan pa man

ang multo nitong multo.

Isang mabagal na musika

ng patay at dapit

paikot sa ilog na

nakapulupot sa mundong

ahas ng agos. Multo

tulad ng langit

na kumpol ng mga lilang

bulaklak. Tulad ng ulan

at itom

ng kapeng iniwan o

nakalimutan

sa lamig ng balkonahe.

Puting kurtina

sa lumang bahay

na tuluyan nang

pinatay ang ilaw,

burdado ng ligaya

at lumipas na glorya

ng noon. Walang hanggan

wari ang bigat. Dito.

Sa tanggapan ng pait

at lason. Dito na siya

ring halamanan at lihim

na hardin

ng pag-ibig. Umuusad

tulad ng kalkuladong lingkis

ng relehiyosong sawa

ang bakod

ng siyudad at ng mga grasang

lansangan. Sa bakal na utos

ng isang blokeng bato

sa gintong trono, ang lamig

ay umuunlad.

Kaninong paglaya

ang ihip ng hangin.

Ang paghalimuyak

ng mga pangitain.

Alam mo ba ang daan

paalis dito, ikaw na nakakapansin

na walang pintuan?

Mamayang gabi

sa bughaw na tulog ng lahat,

muli tayong lilinlangin ng katahimkan

at pilit ilalayo ang ating mga katanungan

sa punto. Dahil bubuka

ang minsang pintuan

ng ngayon. Pupuslit

ang mga panginoong

walang hininga at kamatayan.

Sasabak tayo. Isang makisig

na kabayong kayang tagusin

ang ilusyon. Makikihati tayo

sa kanilang lagusan. Puno

ng enerhiya ng nagpasuklob

na lakas.

Hango sa karagatan.

Hango sa higanti

ng mga napaluhod

na taong-diyos.

Isang matipunong gulong

ng kidlat. Uhaw ng mga pumalyang

pagsagupa at pagpalag.

Walang lingon

ulo sa ulo. Tungo

sa kabilang kalungkutan.

Sa pugad ng mararangal

na halimaw na silang

humubog sa mga bayani.

Huwag lang ito. Huwag lang

dito sa lupaing puno

ng lupaypay na bulaklak.

Marso 2 2002.Tayhi.Tabaco City.

From 15 Poems I

Peep

I see you when you don ‘t see me

breastfull—all skin—in your bath

In your innocence, I keep you in beauty

like the gods, this window is me

becoming the swan.

And beyond your clothes

this is what you are, really—

have I known you better this way,

the Person without the lies

of clothing? God ‘s

art without the censure,

truly in the company of stars!

No

Yes, your no threads thru my within

I have inside me a heart nailed with what I am not

No, I am not what I am you think Yes I am

And suddenly it ‘s Me, suddenly

Because You are where I become with you; because

I with you is Joy to Me.

Yes, you thread thru me, needleless yes,

needless, yet you did, true, my within, thru it

wounding around, wormness.

How so without the prick

of truth, how come you did

swim your spears thru my veins?

No! I am not what I am you think Yes I am. Yet

suddenly, the skin receives its wound, suddenly

the thread without needle thru me,

is true needleness! Happening, now. How dumb?

I am not what I am in your head. Yes. My within is not torn.

My heart is not ugly, Yes my heart is clean. Yes,

your head hurts

Me too much, Now, with, your No:

No, you don ‘t like us as Us, yes ? But Yes, I told you, honest

my within is true; and now, through!

I will always be Me with myself. And I ‘m back

after you made me go

Because you called Me wrong Yes. And the universe is not happy

I am here yet you see me in your head still!

I want you in my within but you can ‘t just tell Me Yes I am!

No, I am not what I am You think I am.

No, you are wrong with your Yes.

Your Yes hurts you

and It is not even me.

Star Poem: How We Wonder What You Are

Forever Stars, how we wonder, yes:

Rockets blasted to the numberless

to catalog the last glittering anxiety

of neighboring, God, to at last

pen the period—silence, to the moaning

manuscripts from Ptolemy to Hawkins…

Point the gray thinkers to their grave

Face the universe eye-naked, wonderless mankind?

Shelf the questions of binoculars, the tears

of observatories—

Ah, Forever Stars! In a way, endless

as all gods are riddles

nourishing our tendency to look up

to something of Height.

As long as wise children sing of your twinkling, remain

yourself beneath the mist, mystify. Leave aging

to mothers now longing for fairy ignorance

as innocence dissolved by the hardening

of the unbroken wishbone.

Children

Isn’ t the greatest life to follow, children’s?

They who fear only what they don’ t see,

and everything, yes, everything is holy.

What is order to them but the unnatural

intention of afternoons to put them to sleep

and divorce them from their play.

They with the courage to fly without proving

the reality of their wings.

And after the rains, how many ships have they sailed

to the infinite, to harvest the grains of time

and stopping it in pickle jars.

Their nations depend on the trees

and on how much shade they can give.

Their wars are deathless

against the Night

and the monsters it breeds beneath the bed

The thunders, that loosen the shadows to the world

against the oppressive bars of rain

against our wills, our reasons, our alien size

They experience their God’s close

intimate as their hands

dipped on the waters of their body

And god themselves

for making the stones

speak, the dark bite

And the stars, how correct they name

the stars! Either the streetlights of heaven

or the footprints of clouds.

As Adam Is Narcissus

In love only on still waters

I turned away from my face:

Round in my eyes is a world.

Without the water, I have reflected myself

into this: You. But wrong!

for Reflection, I have neither your shapes

Nor your control

Inexact Copy, how is this so?

The thunders ripen the rain.

And they are ripe.

Then, You are the falling that rippled my pond

shattering my Other into spheres:

A sudden butterfly shooting from the gray garden

turning my head towards a yellow trail of light

From my vain mirror, away

Had my forgotten face in revenge, turned away in return?

Or resumed loving even in unrequited pain?

Only the frogs knew

Which later, when the Great Voice yawned

all dived to bury their warts into the water.

Waiting For Ronnie At A Canteen By Her BoardingHouse In Legaspi

An unspeakable philosophy of one who is breakable:

A sky is not a sky if it’ s not blue?

No, a sky is not a sky when I’ m not with you.

However, with you I am, there is no sky.

The horizons are bent in horror to another land.

Yes, they shrink until gone, away, no more, but

the air we breathe or the too few earth

beneath your feet; that becomes all.

Anything behind you is muffled,

and everything behind me forgotten,

the breathing between us, and the unhandled gaze

drains the other things.

And what does this made me, but a silver figure

in a looking glass. Testing my independence from your face

defining to defy the secret tendon that muscles our connection.

Returning, we are the original idea of how the sea

and soil crowns every division,

collapses the repel of Un-one-ing.

Like the lock blindly guessing the patterns of grip

to match the teeth of the key, no eyes

have been there, the somewhere bed

where universe and land meets.

Perhaps there is no answer. Perhaps there is no end.

To Jewel Birth-giver to Haraya

Literally a globe in your belly

I ‘ve never seen any woman so full

How many continents swallowed

with your little mouth? How many

people? How much courage to swallow

it all? All the eyes all the arms

all the testicles combined into one

curling.

How could I ever manage not to burst

from the dreadful trees into the wind

with the engine of a stork when the world

crawls out into a child.

Name

I dread to repeat how your hair

hangs before the cliff of your jaws.

As if a pilgrimage of legs

stopping to wonder

at the oceans of your neck

that even the wind has no hands

to push movement on such calm strands

such tiny longings

You deserve the words

sincere enough to echo

even just the surface

of your cheek or an example

of one fluttering moment

of your eyelid

But more offense is given

by not saying

by shutting you the windows

against the breeze that ignites

sudden comets

too sudden as smile is too sudden

or ignorance

by not letting you

know your own hair

I can ‘t call you the way the universe does

I ‘ll name you the name you call yourself

I can ‘t call you the name affection calls you

or the grasses or the streets

or your name in your sleep

or your name

I can’t love you alone

even though love forests

into a patterns of feathers

or a river untamed

I must not feel you

with feeling alone

There can ‘t be a region

in my mind where I fear you

Our distance is simple: it is immense

The number of beds between us everynight

distracts me from your little parts

I must crush you with care

until you crack into a flower

like wind, but not the wind

not its touches never again

the fragrance of its transparence

For I might just liken you again

to the silver stalks in moonlight

aligning the dew into threads

or worse the ropes of rain.

What I Mean

Hi—the rivers are pushing beneath

the crust of my bones

in secret; as tribute to Day, like to God

the untouched hymen, alone, only, always,

the giant Sampaguitas, the Dama de Noches

give off first scents, filling my hollow

eyes, my so called window with laughter

Hello, hello—the heavy feet of boys

walk to their girls, from bedroom to here,

with the moon perfect as tonight

and the walts starts at the floor of my heart

as horses emerge from the nameless forests

trampling upon the still waters without defense

How are you?—with my eyes I tried

to lift the pond from its basin,

to drown the unseen fishes

with air. But the grasses leaned

on my knees and slept, their breathing

so loud it caused my belly to rattle.

Nothing happened but night, and it was

just so silent.

Bye—somewhere embers will someday into fire turn,

and evenings will never need

stars anymore, never.

Paging A Kamia Resident

I always come here to return you

things I took everytime you leave me

by myself. Bored, I took your eyes

like picking shells trapped in the sand.

Fetching it from a distant isle

of Santan, trimmed like a cadet,

lazy to the wind, but deliciously red.

Sometimes your lips fall off like a centerfold.

Besides you do make yourself one stack of magazines

to make waiting easy, I steal it home,

group it with other articles: chapters of your hair

the feature of your forehead and the short

briefs of your nose, all compiled in a portable

memory. Although it costs me a lot of skin

to endure the warmth of your manners,

your politeness, a scalding cup of water,

I still find it very worthwhile to sit with you

as you lie you are still awake

as I pretend you are not asleep.

Full of you already, I have to give up your color

climbing over this Kamia yellow walls.

As usual you act

as if you see the wind. My pygmy Galatea, unguarded

and unawake, I gathered your falling parts

of speech in a yellow notebook, softly.

Softly as it happened yesterday.

Seeing you now, descending

dormitory stairs that shake

like the brown accordion of my knees,

full of asking, and a struggle to remember,

how could you be erased of your patterns

who had exhausted your perfume?

I will have to return

the borrowed mole too

to the white elbows of your jaw.

Ah, and peel your eyes from this morning

sky and stuff it in, back to its darkening burrows!

I Care For You

The same sadness as the armless slime

pulled to the mouth of the drain is saying

I care for you

For I care more than the soap

you rub your face with

and I’ m not your soap

I care for your hand

because it ties your hair

writes me letters. And it ‘s sand

as the fruit falling to the ground

or consumed by weather

without reaching your lips

Because I ‘m stopped to saying

I care for you

for it waves the ocean

just enough to lick

tickles on your toes.

And it seemed an empty cloud

this care, that it fills the heart

with anxiety of rain

It holds you just a little bit

to the point of tenderness

at the same time not holding

because it is a prison with bars of rain

It can ‘t really make you stay

for I know how you love rain

And that ‘s sad as the lake

who can ‘t even ripple

but just there.

From 15 Poems II

Negros-full Moon

How long have I waned?

And took the fate of oceans

upon my hand.

I make tides faithful

to the shore, yet I am

without love, and one faith

guides my circles, that perhaps

a new night pure enough to unfurl

the virgin wraps of night-blooms

tilled by the violet fingers

of answerless waiting will wake

you up despite the tender cloth

clinging upon your breasts, the soft air

breathed by a garden nearby thru your

open window will choke your pink dreams

of castles hazy at the tip of cliffs,

your prince upon a silver horse galloping

upon the bog, and bring your eyes to me

white with craving, hanged on a fragile noose.

Reading Her Favorite Poem

I grip at the final odors of your memory

at first as if an infant desperate

to his suckle breast gorging

the fluid he has never seen

except perhaps if he has the stomach

to stop sucking and watch

what he is drinking. Feel.

You love that poem, so I read it

trying to know the language of your heart.

Only to be broken

in the end,

I’ve taken myself

to a place I can ‘t love, here where you are

more— separate

around you the structures crowd

like shell

the away-eyes you can ‘t tear

from a red sun sinking.

You shame my bleeding here

Upon your violet soil

Anywhere,

the nameless graves of your tears

hold the sky broken

on those silent pools,

sometimes an upturned lily floats

across the blue, shading the pebbles.

Meeting the many names you kept from the world

their faces carved upon your peaks

moveless even to fate,

I feel the molecules

of ceaseless air, crashing to the jaws

of grass, me.

I found, going on, a little

cottage about my person.

There, everything I became to you

archived like fossils, manuscripts of dead

words, bodies shrinking into dust.

This one resembled a daisy

most of its petals forgotten colors

a length of stem drowned on the soft water

through its own musk, its age wafts

crawling to a rod of sun.

Your unvisited church, Goddess! See!

I can ‘t bleed here.

Here you own every crying,

All tears carry your name.

Yes, you girl running down the hills

the green refuses my sole

I here can “t be somewhere

The violins of the sea laments from a distance

My fingers are forceless to weild a blade

against your demons

Swept by your shaking my bones

break like dandelions

I burry my ears to the sand

and I still hear you breaking

Here, your voice is every sound I make.

As the poem’ s period

offers exit

I look back to see you wipe the words

of the dirt I brought with my coming

You arrange the ripples on your ponds

comb every blade of your grass

You brush away my footprints to the breeze

the sun bleeds in your eyes.

As I lit pain between my lips

the smoke howls quietly in the night.

La Isla Dolores

1

Dolores, far fetched as water out of the humid

air of the weather that makes women loosen their buttons

to the breeze, with the lingering grip that bursts the swelling

of plants. Always for the pursuit for new body

pinning down the old sockets to the motherly arms

of death on the passionate soil, the waste that sickens the fallen pressure

of leaves into rot. These garden movements run through the blush

on your cheeks. A fountain, a pond or a birdbath of an old kiss

floating on the surface of memory, as I wrap the fog

in my chest, mindless of the stones acting their character

into a pile of numbness, except perhaps the isle of moss

which on their ancient skin a remote forest of touch.

And I sigh loud as the opening hinges of the early bud.

2

Dolores, your warmth walks with me

on the street everytime my feet falls

under the shade the leaves weave

The warmth that suddenly drives sweat

out of my pores, the water cupped from

the moveless lake inside the body

And these are the fluids riding the air with tiny stars

Because you are like the faucet behind the clouds

and Im putting myself now in a memory of a rain

that repeats the wet on my pillow

What are you made of but the bones of children

with little breaths. And I can fold you like a flower

in the womb of my fist. Until you are nothing

but scent. That the only way to forget

is to stare on where my feet falls creating so little sound

to avoid the sight of your flight from my head.

That she may find me among these distances

The summer beneath her skin

wakes sleeping gardens beneath mine.

Never will I be calm or waters be without ripples.

In grief are many poems about sunsets

but on her cheeks alone bleeding reds twice.

How will I be calm or have waters without ripples?

Notice my hands, her textures

are alive in all my fingers.

Never will aging sing in my tree houses!

Never will I be calm or waters be without ripples

or nights without pillows heavy with songs

of her name, her skin, and the summer beneath.

How can I remember her, when I have not forgotten.

I am empty with her, but without her

the world is filled with Chopin and drowned men.

The waters in our eyes does it just remind you

how the sea, to take the bruised body back yearns?

I am empty with her, but without her

I trace the bed at night for depths pressed by absent

stars.

And what relief is longing, when it reminds me

she is not here, but here is not with her

and where she is, is not with me, is lost

in the burden of arriving. For the world is heavy

with restraint and Imagination is a mascular horse.

In the unborn days we are times of rapid waters.

I am empty with her, but without her

I repeat her voice until the flute of my throat

is breaking, is telling of wide fields, of enormous skies.

The summer beneath her skin

awaken sleeping gardens beneath mine

never will I be calm or waters be without ripples.

(BECAUSE I CANNOT TOUCH HER MEMORY WITH FIRE)

Because I cannot touch her memory with fire

from the stalk of fragrant wanting, I consume

my own pale bones; its metal, like the taste

of soil, reminds me not to sleep at night,

and think of her, and her own wakefulness,

or dip my feet on the sheets, wet with moisture

sighed by the grass left by feeling, left

by its love.

Again, I claw the air in silence, with the same fingers

I hush the wind from the flowers.

If the night to her is empty,

it is because day has never forgotten to forget

her name.

But for me it is more than remembering, it is wanting

to be called by that name, beacause it is her.

It is her with the smell of flowers,

she has never smelled.

It is her skies filled with blue,

that to her it is love.

It is the ice in her skin that I have never touched,

but dreaded to press against my weakness.

And it is her that I don’t have.

The tree rooted in imagination. Her fruits falling

on land that knows no feet.

What pain it causes me to think of her

not thinking of me. What more pain

to think about this in silence. In the dark

among everybody felled by the sickness

of sleep. Among all the radios shut off,

among all the syllables uttered in sleep,

among the movements under the sheets, she is

the echo starting from the white throat

of a cat before curling herself into fur.

She is the thought I remembered, and remembering it again

makes me sure it is her.

I cannot stop comparing her to herself,

because to herself alone she is comparable.

All I really want to say are these things,

because these are the things I can’t tell her.

Because these words can’t be anything to her

but the sky that dissolves even the reddest things

into blue.

September 30, 2000. sta. cruz.

Pùngaw

1

Ang kabangguihon tang ini

an mas minasuhay sa tuya.

Pigpaparumdom sakuya kan mga bituon

an satuyang pagitan.

Dumog an awot

na sakuyang pigtutukawan,

mala pasa an lipot kan tùnog

sa unit kan duros.

An bulan nakasabit

sa pispis kan biriran.

An silyab kaini samí

sa malinig na langitnon.

Isinubol baga ako kan pagka-uyam

sa ulay kan koryente

digdi sa natad

asin magpagkot nin sigarilyo.

Asin mahiling ko an asul na diklom

buda matuninungon an mga dahon.

Pirit na naman akong pig-aalsa

kan konstelasyong Orion

sa maniwang niyang abaga.

Dapat gayud na sakuyang ikanta

an namamatean ko, sa iya.

Sa pangingimigkimig kan mga bituon

aram kong naghehemate an mga tawong lipod

sa sirong kan sampalok.

Dai dapat ninda ako anohon, ta kaapil ko sinda.

Saro an samuyang puso sa pagpadaba sa matangá.

Ta digdi man sana baga sa mga oras na arog kaini

nadadangog an samuyang pagdágo.

An haldat kan samuyang daghan

mas minalanit pagbako nang mainit.

Mas marhay ka sakuyang ayam

ta ika may balukag, kaya mo na painiton

an saimong takig.

Pero ako na hubá sa lipot na arog kaini

sain mapaiplí?

2

Garo kita mga ayam sa bangui

dai nin hungok sa pagparong kan atí.

Pag kita mina hayá, napapasá an kadlagan

pero dai nin minapurot kan satuyang ginubot.

Pagkaaga kita man sana an natutunok

kan tiunay na tarom.

Dai lamang minatarakdag an mga bituon

pag tiapod ta.

Dai ta aram páno sáwudon an saindang

tataramon.

Kun gusto mo akong makua

ipiyong an saimong mata

asin humiling sa diklom.

Yaon mo ako diyan itinipon,

kinamadang paros na hinangos

mo sa hampang ko!

3

Minabulos an ngirit mong mga salog na dai nin katapusan.

Irugbá an pangá kan mga bulod, iluhó an mga kuweba.

Kaya ako inanod dai nin hungok, dai nin kusog na punduhon

an saimong pagguyod.

Idara mo ako sa lugar kun sain dai ako nin kamot,

dai naipipiyong an mata buda dakula an talinga.

Tigpaugom mo sakuya an kinában, sa sakuyang liwoy ipatunaw

sa pagrumdom pa sána ini kan saimong pangaran!

Ako baybay man sanang malumoy an daghan,

minarasay na dai nin túlang pag saimong iagihan.

Ako maiba sain mo man idara

basta an tubig mo makairiba.

4

May narurumduman siyang pandok pag siya minahiling sa bulan!

Siisay daw an masuwertehon na sulterong dai niya malingaw-lingawan?

Marhay pa ika Padangat, kairibahan mo an saimong padaba.

Saimong nahihiling an saiyang hawak sa atop kan mga dampog.

Bako siyang bungog sa mga pangadyion mo, an paghangos mo saiyang bestado.

Sa hagyanan kan saiyang sildang iatang mo an sadit mong daghan.

Ikurahaw an saiyang ngaran, dulot na magtarakdagan an mga bituon.

Sa diklom. Kun haen an mga nakukulugan nagsusuruksok. Sa awot ihinat

an saindang matanglay na mga liog sa pagtangad sa panginoron

kan saindong paghaprosan.

Padaba, nalulugadan ako pagbulanon.

Minadumig an sakuyang mata pag ini’o maliwanagon.

Ta aram kong dai naheras nin marhay an buot sabihon kan lumlom

sa lambang harong.

Itamong mo an diklom kan bangui, itamong mo gabos

dangan ibayaan akong nagtatakig

sa sálog.

Sa Bus Pa-uli Hali Sa Katorse Kan Mga Puso Sa Legaspi

Mariraw kun anion ka

kuta may pagkot an mga aninipot

ngonian.

Pauli an bus sa hinalian mo, ta.

Nakalunad sakuya an magabat na buot

kun nata ako anion pa?

Aram ko man an muya ko: bako digdi

kundi baga sa taning mo.

Nata daw ta nagpawalat ka sa Legaspi?

Ako man sa Tabaco mapauli?

Nata kaipuhang maging dipisil

an sakuyang paghali.

Makaskason an pasi kan luha

sa pisngi kan iluwas ko an payo sa paros

an mata iminuklat sa bangui.

Kun anion ka kuta

nata ta kaipuhan pang humiling

sa luwas, sa bintana?

Mariraw kun anion ka

kuta dai ako naghapot.

Panó nin ilaw an Tabaco

sa sakuyang pag-abot.

Sisay an saindang pigpaogma?

An mga pandok na dai nin gabat

sa hukol kan paduman, padigdi

minalagpas, minabalda parayo sakuya.

Makatakot hampangon an higdaan,

an bintana. Baka magparumdom kan mga nasa harayo.

Lalo na pagnakasírip nin bituon, páno na,

pigisip-isip ko, kun hanapon taka?

Bako Man Kami Para-isipon Pagbangui

Bako man daw kami para-isipon pagbangui

Pagtogdon kan manok, turog naman kami

Sa nanok pigsamba an mga bituon

Mga kagurangnan tang harayuon

Kan pag-abot kan koriyente

nakanuod na magdalan TV

Kaito bagang túnog ang hayahay

ngonian kun dai nanggad belintilador,

dai na mabubuhay.

Mauswag an makina sa nali

Asin kun hilingon sa harayo

mga patenteng puti

Garu baga nagrolosad na mga bituon

sa makasuriaw tang kabanguihon.

Mga Katawan ng Gabi

(Isang pagtatagpi-tagpi ng hiwa-hiwa at hiwahiwalay na katawan. Tulad ng dati inaalay sa isang diyos, bituin at estado ng pighati. Unang-una kay mahal, dahil sa kanya ang apoy na ito at lamig. Pero, malaking bahagi ay nakalaan sa higanteng pagbubuklod at pagbubukod ng lahat ng yumatangis habang nagdiriwang ang mga bituin, para rin sa kanila ang boses na ito.)

1. Unang Katawan

Ngayong Gabi

tulog ka na

siguro.

Siguro, sa kung saan

na hindi ko kayang puntahan, masaya

kang lumilimot

nitong mundo.

Gustong-gusto ko

sanang datnan ka

sa ganitong apoy

ng loob, kalma ng dibdib

sapagkat, mahal kita—tahimik

nag-iingat

kumatog ang aking loob

at baka

magising ka.

Sa akin na itong Gabi

para tapusin,

kahit nag-iisa. Sa akin na itong dilim

at lamig para sagupain,

sugpuin. Nang bukas

may umaga ang mundo

kang gigisingan.

2. Pangalawang Katawan

Kay gandang gabi upang ipaubaya lamang

sa kalungkutan!

Tinatawagan ko ang lahat, gubat, bato, halaman.

Kayong mga katawang hiwalay sa akin.

Oo’ t may sumpa itong batuhan

sa hubad na talampakan

May pag-gigiit ang pagkalas ng kaluluwa

na di kayang pangatawanan ng laman

Tulad ng ari at sikmura may sariling gutom

ang isipan: Ang tuntunin ang umpisa ng sulo

Manipulahin ang sikretong orasyon ng panggatong

Ngunit kahit ito “y kailangan nang tapusin

Ang gutom ay walang hantungan, hanggang, marahil,

ang gutom ang lumamon sa sarili,

lamang matatapos ang pagkagutom.

*

Sa huli, sa paghahanap ng silbi

isa kang basyong ang laman

ay ang ugong ng kawalan

ng laman. Ngunit wala na sa aking kamay

ang pagsasabi kung tuwa o pagsisisi

ang magiging himlayan mo pagkatapos

ng mahabang paglalakad

kung ang tanging naroroon ay pagmamahal.

Tara, itanong natin sa mga bituin.

Mahal, maaaring ito na lamang, wala nang iba

ang puting ilaw sa dulo ng kuweba

ang naka-unat na kamay na huhugot

sa atin tungo sa paggising at mamatay

na hindi dapat sinadya.

Sa totoo lang, wala nang awit.

Ulyaning Gabi, nalimot kung paano na sumayaw

At kung may awit man, kung may awit man

ay para sa dilim at ang sikreto nitong paghalakhak

na nagsasabing, Halika, tabihan ako sa upuang ito

Kailangan ko ng kasama.

3. Pangatlong Katwan

Ang pinakamalaking takot

nakalaan sa walang katawan

Hindi kalaban o halimaw ito

sa ‘yo, kundi isang ligaya at pag-ibig, oo’ t

sintunadong awit ngunit nakatinga

sa kipot ng lalamunan, paulit-ulit

di tulad ng bilang kundi ng kalangitan

Masagwa, sapagkat ang utak

ay nagiging isang bodega

ng bigong pagtatapang.

Ngunit, sa isipan ang takot

ay isa ring marikit na bulaklak

Marahil hindi dahil wala itong katawan

kundi dapat mo itong hawakan

at iparamdam ang diin ng pananakal.

Paano nga ba hahawakan ang katawan

ng masasayang nakaraan? ugong ng hupyak

na buto sa malagim na oras ng kahel

na pagdapit ng mga dahon.

Gabi ito ng pag-alala sa kabataan.

Ihunos muna ang pakikiapid sa ibang karimlan.

Bihira lang ang nakaraan magnais

na maintindihan.

Saglit lang ang pagtimpi nito ng pagtangis

upang makiusap ng tuwid

at ituro ang mga bukal ng panunubig

at maaaring ilahad nito kung ano ang simula

ng iyong ninanasa.

May pag-asa pa kayang masunog kong muli ang balat

sa malambot na impiyerno ng tapos nang mga pangyayari?

Kung pagtanda ang gantimpala ng kabataan at takot

ang pahingahang papag pagkatapos makibuno

sa kamusmusan. Totoong di na liligaya

Ubusin mo sana ang iyong hininga

sa pagmamahal. Mabuhay silang

ito ang silbi sa mundo. Ang ganda ng gabi

para ipaubaya lamang sa kalungkutan.

4. Pang-apat na Katawan

Isang kaharian ang Gabi

at ang damdami’ y isang dayuhang

walang mahihigaan

Pagsinugod ng mandirigmang tala

ang pag-iisa ano ang aking maiaarmas

kundi ang pagbuklod sa lahat ng alikabok

upang maging alaala ng marami

mong pag-akay sa akin sa iyong tabi.

Tatawag ka, alam ko, nararamdaman ko sa amoy

mula sa walang katiyakang kinaroroonan

ng naiilang na pang-gabing bukadkad.

Isang kaharian ang Gabi ngunit may naiiwang

tulay ang saglit na bulalakaw.

*

sa huli sa bakuran ng iyong mata

ang tanging lugar kung saan matutunton

ang mga hininga.

Ngunit ipinagbabawal ng aking katawan

na hayaang tangayin mo ako ng tuluyan

Kung tuluyang manghihina, at ibibitaw

ng buto ang kapit, at sasadsad sa ‘yo

sa anyong pagsisid ng isdang nahiwalay

at muling nahagilap ang tubig. Isa na namang pag-uulit.

Upang ikulong ako at ang aking mga gabi

sa pagkatok sa ‘yong tarangkahan. Baka mas pakikidigma

ang ganitong paraan. Baka di sumagupa, baka

di lumaban.

5. Panlimang Katawan

Kung mula sa taas titingnan

ang mga naghahanapan sa malamig

na mundo, mula sa mata marahil

ng mga bituin, tulad nila, tayo ‘y isang

pintig din ng pagnais mahupa ang panlalamig.

Magkaroon na sana ng katawang ganap

ang ating paghahanap.

6. Pang-anin na Katawan

Hindi ko sinasadyang tumikom ang maawitin

ang pagtulog na ito’ y di ko sariling

antok. Malamig ang daigdig, mapanira ng sinapupunan,

mapangpaslang sa lahat ng nais makalipad.

May panibagong lamig na gumagapang sa hubad

na Gabi. May mandarambong ng kahulugan

sa malalalim na bituin.

Isang pagkapaos ng paloob na alulong. Isang paninigas ng agos.

Masdan ang pagkabulok ng mga bulaklak, ngunit

ipagluksa ang kawalan ng pagluluksa.

May panibagong lamig na mistulang mapangkupkop

ngunit isang panginoong mapangkamkam

ng nutrisyon sa teatro ng nalupig na pakiramdam.

Patibong sa dagang gutom sa pananalig

ngunit bulag sa silbi. Pader sa blankong tahanan

ng loob. Ito ang kasalukuyan ng bakal.

Ang pagdiriwang sa natuyong pagtubig.

Salamangkero ng kapahingahan sa libo-libong

katre ng Gabi. Upang tulugan ang di mabigyan

ng kasagutan. Upang ihunos ang pagsamo.

Senyal ang maraming tambol ng halakhak

ng sintunadong ligaya. Ligayang isang monumento

ng alamat. Noon: isang mukha sa panaginip.

Kahapon: kalansay sa madamong libingan.

Sa barkong nakalutang sa mundo ng karagatan.

Di mo naisip na ito ang kawalan

sa dibdib ng asong mabangis tumahol

sa umaga ngunit maalulong sa Gabi.

Ito ang lamig. Ikinalulungkot kong sabihing ito

ang totoong kamatayan.

Walang paghilom sa pananaghoy.

Sa pagkapit sa pangako ng mga bulalakaw,

hindi maituturing na pampang sa balsang ginutay ng unos.

Hantungan ngunit hindi katapusan ng pagidlip o pagkalunod.

Imulat sana ng tinik sa nagmamadali

na ito ‘y istasyon lamang ng marahil. Nasa

paghiwa ka pa rin ng daan sa noo

ng kasukalan. pipinan mo ba ng ilaw gasera

ang puting saysay ng buwan.

Mayroon pang pagdaloy, duon sa unahan

nitong pagtuyo. Kailangan. Paano pa susuong

kung wala nang pain. Ang dahilan ng mga sugat

ay para di patunayang maselan ang damdamin,

kailangang makaintindi ng himagsik ang laman

Kahit di aminin ng naghuhuramentadong sawi,

may pangalan ang bawat linuha.

May tokador ng alaala ang bawat hinanakit.

Ganito ang paggalaw ng tadhana. Isang utang

ang init ng kaligayahan sa manhid na mundo.

Kailangan munang madurog bago masanay

sa paglutang. Kailangan. Sapagkat ang pag-ibig

ay kailangang lumagpas sa itatagal ng laman

bago makapagdiwang.

Ilan lang ang nakakatiis alaming marami

pang lugar ang kalawakan para sa bagong bituin.

Na di alamat ang mahika.

Kahit papaano ‘y nakadungaw siya

mula sa kanyang ulap. Ituring na itong pag-usad,

kababalaghan sa walang imahinasyong panahon.

Tamong

Sa kwarto mo, bulod an tamong

kan kinumo-kumo na tabay,

sandoy, tela asin hinangos.

Sa irarom kaini, kita

na mga lawas kan nagkakalakagang

mga gapo.

Naghahangos an tamong

naghuhukol an bulod

sa paghukol kan lawas

sa paghangos kan gapo.

Sa luwas kan tamong

na isinuklob ta satuya

an Enero, na taga dara

kan imbong, kan lipot.

para kay caren, sa samuyang monthsary